30 Ekim 2016 Pazar

Tahıl Yüklemesi Hesabı ve Solas Kriterleri

TAHIL YÜKLEMESİ (Grain Loading) 
Dökme tahıl yükü kayıcı hatta sıvı denebilecek özelliklere sahiptir. Bundan dolayı, gemilerin denizde yapacağı ağır yalpalar sırasında, bulundukları ambarların içerisinde daima yer değiştirme eğilimindedirler. Bu eğilim yeterli şartlar oluştuğunda ambar içinde yer değiştirme hareketine dönüşür ve dökme tahıl yükü bir yerden diğer bir yere kaymaya başlar. Tahılın bu yer değiştirmesi önemli boyutlara ulaştığında, gemiyi tehlikeli açılara yatırabileceği gibi devrilmesine de yol açabilir. Onun için tahıl yükü tehlikeli yük olarak kabul edilmiş ve belli kurallara bağlanmıştır. Aşağıdaki örnekte hem gemi yükleme hesabını ve belirlenmiş kurallara uyup uymadığını inceleyeceğiz:

Şirketten yük hesabını yapmanız için Stowage Factor ve varsa kalkış / varış limanlarında draft kısıtlaması bilgileri gönderilerek kaç ton yük alınabileceği sorulur. Sol tarafta görülen tabloda örneğimizdeki 2 ambarlı 6000 dwt’luk geminin kapasite planından no.1 ve no.2 ambarlarının tahıl kapasitesi verilmiştir. Stowage faktör yükün yoğunluğu olarak kabul edilir ve genellikle feet cube (ft3) olarak verilir. Stowage factörü 49 ft3 olan mısır yükünün hesabını yapacağız. 

111453,19 + 125437,81 = 236891 ft3 toplam hacmimiz var. Bu hacmi stowage factore böldüğümüzde kaç ton alabileceğimizi buluruz: 
236891 / 49 = 4834,45 ton mısır yükünü full olarak 1 ve 2 nolu ambarlarımıza alabiliriz. Gemimiz dwt’i 6000 ton olması ve yükleme / tahliye limanında herhangi bir kısıtlama olmadığı için hemen stabilite hesabına geçeriz. 

No.1-No.2 ambar hacimleri ayrı ayrı stowage faktöre bölündüğünde ve 34,45 tonluk emniyet payı bırakıldığında no.1 ambara 2255 ton, no.2 ambara ise 2545 ton mısır yüklenir. Yükümüz değerli bir yük olduğu için ambar diplerindeki balast tankları ve varsa asma tanklar yükü ıslatma tehlikesine karşı boş bırakılmalıdır. Bu yüzden sadece ambarlarla hiçbir ilişkisi olmayan baş pik tankına balast alınmıştır. 

Trim hesabı için bilinen ağırlıkları LCG’yle, gm hesabı için yine bilinen ağırlıkları VCG (KG) ile çarpılır.  



Tüm ağırlıklar toplanarak bulunan deplasman (displacement) değeri karşılığı hidrostatik tablodan vasat draft, lcf, mtc, lcb değerleri alınır. 



Lcg momentlerini deplasman değerine bölerek bulduğumuz final lcg değeri ile hidrostatik tablodan bulduğumuz LCB değeri arasındaki mesafeyi (BG) buluruz; 
48,932 – 48,43 = 0,50 metre = BG 

(BG x Deplasman) / (MTC x 100) = bizi toplam trim değişikliğini verir; (0,5 x 7144,98) / (70,94 x 100) = 0,51 metre KIÇA trimlidir. (LCG noktası LCB noktasının önündeyse gemi başa, arkasındaysa kıça trimli olur) 

 Vasat draftımızı hidrostatik tablomuzdan deplasman değeri karşılığı 6,21 metre olarak bulmuştuk. Daha sonra bu trimi 2’ye bölüp; vasat drafta ekleyerek kıç draft, vasat drafttan çıkartarak baş draft bulunur. 6,21 + 0,25 = 6,46 kıç draft 6,21 – 0,25 = 5,96 baş draft 

 Geminin bulunduğu bölgedeki denizsuyu yoğunluğu, geminin hesabımızdan daha fazla batmasına ya da çıkmasına sebep olur. Gemide tüm hesaplar 1,025 yoğunluğa göre yapılır. Bu yoğunluk farkını bulabilmek için geminin fwa’sını (fresh water allowance) bulmak gereklidir: 

Deplasman (summer draft) / (4 x tpc (summer draft) = 8115 / (4 x 13,25) = 153 mm olarak bulunur. Yani gemi 1025 yoğunluktan tatlı su değeri olan 1000 yoğunluğa giderse gemi, hesap edilen değerden 153 mm daha fazla batacaktır. 

fwa x (1025 – yoğunluk2) / 25 formülü kullanılarak densitiye göre daha fazla batış ya da çıkış bulunur. Örneğimizde yoğunluk 1013 olarak verilmiştir: 
15,3 x (1025 – 1013) / 25 = 7 cm olarak bulunur. 
Bu değeri baş, kıç ve vasat draftlara ekleriz. 6,46 + 0,07 = 6,53 kıç draft 5,96 + 0,07 = 6,03 baş drafttır. 
(7 cm de yapacağı LCB değerindeki değişme ihmal edilmiştir!) 

Geminin GM değerinin bulunması IMO kriteri olması açısından önemlidir. Tahıl yükleyecek gemide minimum GM mesafesinin 0,30 metre olması gerekmektedir. Bu değer diğer yükler için min 0,15 metredir. 

VCG momentlerini deplasman değerine böldüğümüz zaman KG yüksekliğini buluruz. Final deplasman değeri karşılığı KM değerini de stabilite kitabından alırız. GM= KM – KG formülünde yerine koyarak GM değerini buluruz. Ama, serbest yüzey etkisinden dolayı bilinen gizli GM küçülmesinin de hesaba katılması gerekir. Balast tanklarındaki deniz suyu gemi yalpaya düştüğünde özellikle tank kapasitesinin yarısına kadar doldurulmuşsa maksimum GM küçülmesine sebep olur. Tankın iskandiliyle kitaba girildiğinde FSM (free surface moment) değeri alınır. Tüm slack yakıt ve balast tanklarına girilip bulunan FSM değerleri toplanır ve gemi deplasmanına bölünür.

Örneğimizde; 
6,5 – 5,86 = 0,64 metre 188 (toplam fsm) / 7144,98 = 0,03 metre GM değerinde azalmaya neden olacak. 0,64 – 0,03 = 0,61 metre GM değeridir. 

Solas kurallarına göre dökme tahıl taşıyan gemilerde minimum GM değeri 0,30 metre olmak zorundadır. Örneğimiz bu standardı karşılıyor. 

Dinamik stabilite 



Geminin belli yatma derecelerinde oluşacak dogrultucu kol momentinin de hesap edilmesi gerekmektedir. Bunun için önceden hesap ettiğimiz KG değerini ve stabilite booklet’te belli yatma açıları için hesap edilen KN değeri kullanılırarak doğrultucu kol (GZ) uzunluğu bulunur.  

Formül; GZ=KN-KG*sinQ 

Daha sonra yatma açılarındaki GZ değerleri aşağıdaki gibi işaretlenerek dinamik stabilite eğrisi çizilir:


1 radyan (57,3 derece) den bir dik çıkılır. O noktasından 9 derece yatma açısına doğru hat çekilir ve bunun 57,3 dereceyi kestiği noktadan GZ değerlerine doğru gidildiğinde geminin denge değeri olan GM değeri bulunur. Formülle hesap ettiğimiz GM’in sağlamasını yapmış oluruz. 

 Son olarak dinamik stabilite eğrimizin altında kalan alan hesabını ve bununla ilgili kriterleri sağlayıp sağlamadığımızı kontrol ederiz: 



Eğri altında kalan alan hesabında aşağıdaki formülleri kullanırız. 

 0-30˚ arası için: 





0-40˚ arası içinse: 





Bazı stabilite kitaplarında yatma açıları karşılığı Gz değeri her 10 derecede bir verilmeyebilir. O zaman da şeklimiz yamuk şekline çok yakın olduğu için aşağıdaki alan hesabını kullanırız: 






RDS (residual dynamic stability) alanının hesabı için aşağıdaki formül kullanılır: 










GHM (grain heeling moment) değerini grain loading manualinde VHM olarak ambar iskandil karşılığı hesaplanmış olarak alırız. Solas kuralları gereğince GHM değerini bulabilmemiz için VHM değerini slack ambarlarda 1,12 ile full ambarlarda ise 1,06 ile çarpıp stowage factor e bölerek elde edilir. 

Örneğimizde: 
No.1 ambar full VHM değeri (grain loading manual den): 100,5 m4 x 1,06 = 106,5 m4 
No.2 ambar full VHM değeri (grain loading manual den): 112,0 m4 x 1,06 = 118,7 m4 (full oldukları için 1,06 katsayısıyla çarpıldı) 

106,5 + 118,7 = 225,2 m4 / 1,387 (sf) = 162,3 tonmetre (GHM) 
Ro (0) = 162,3 / 7145 = 0,022 m 
Ro (40)= 0,022 x 0,8 = 0,0176 m 

Kümelenme açısı (angle of repose) ise aşağıdaki formulle hesap edilir: 





(162,3 X 57,3) / (7145 x 0,61) = 2,1˚ 

Bu değerleri dinamik stabilite eğrimizde işaretleriz. Şekil bir yamuk şekli olacağından alanını hesaplarız: (((0,016 + 0,022) / 2) * 37,9) / 57,3 = 0,012 mRad 

Yamuk şeklin dışında kalan üçgen alanı ise aşağıdaki gibi hesaplanır: 
(0,022 x 2,1) / (2 x 57,3) = 0,00004 mRad 

Toplam Alan = 0,012 + 0,00004 = 0,01204 mRad 

Örneğimizde 0-30˚ Arası alan: 3 x 10 x (1x0+3x0,11+3x0,27+1x0,38) / 57,3 x 8 = 0,099 mRad OK  
0-40˚ arası alan: 10 x (1x0 + 4x0,11 + 2x0,27 + 4x0,38 + 1x0,44) / 57,3 x 3 = 0,171 mRad OK  

30-40˚= 0,171 – 0,099 = 0,072 mRad OK 

Max Gz (dinamik stabilite eğrisinden) = 0,43 m @ 39˚ OK 

 RDS alan = (0-40˚) arası alan - (2-40) arası alan = 0,171 mRad – 0,01204 mRad = 0,15896 mRad OK 

 Kümelenme Açısı = 2,1˚ OK 

Yukarıda yapmış olduğumuz stabilite hesabı Solas Tahıl yükleme kriterlerine tamamiyle uyuyor.

Bu hesabın dışında ambar kapaklarınıza yangın hortumlarıyla su tutularak su geçirmez olup olmadığı kontrol edilir. 
Ambar sintinelerinin temiz ve kuru, ambar sintine iskandillerininse ambara su kaçağı ihtimaline karşın düzenli olarak her gün kontrol edilebilmesi için tıkalı olmaması gerekmektedir.

Gemilerde Trimming Nasıl Yapılır?

Gemilerde (özellikle dökme yük) yükleme bitimine az bir miktar kala yükleme durdurulur ve gemi yük zabitinin istenilen trim için hesap yapmasına müsaade edilir. Amaç yükün stowage faktörünün verilenden farklı olması vb. hataları gidermek ve yükleme sonunda istenmeyen bir durumla karşılaşmamaktır. Trimmingde geminin en kolay trimleneceği ilk ve son ambarları kullanılır. Daha çok evenkeel (trimsiz) kalkış ve diğer draft kısıtlamaları için kullanılır.

Yükleme, trimming için 1500 MT kala durdurulduğunda gemi baş, vasat ve kıç draftları okunur ve bu sayede o anki trim ve stabilite kitabına girilecek vasat draft değeri elde edilir.
Baş draft: 7,6 m   Vasat draft: 7,9 m   Kıç draft: 8,2 m Trim= 0,60 mVasat Draft (7,90 m) için Hidrostatik Tablodan alınan değerler:LBP= 200 mMCT= 650 tmLCF=  -5,4 m (vasatın önünde olduğu için kıçtan 105,4 m)TPC= 60 t
Daha sonra gemi stabilite kitabından bu ilk ve son ambar için Lcg mesafeleri bulunur.
No:1 Ambar= 175 m (kıçtan) - 69,6 m Lcf noktasından
No:7 Ambar= 52,0 m (kıçtan)- 53,4 m Lcf noktasından
Bizden finalde geminin trimsiz (evenkeel) olması istenmektedir. Dolayısıyla bulacağımız trim değişikliğinin 60 cm olması gerekmektedir.
Yararlanılacak formül: trimming moment / MCT = trim değişikliği cm




Gemi kıçlı halden trimsiz hale geleceğinden başlandıran momentin daha büyük olması gerekir. Bu yüzden başa trimlendiren momentten kıça trimlendiren moment çıkarılır:



(123x – 80100) / 650 = 60
X= 970 mt No.1 ambara yüklenecek yük
1500 – 970 = 530 mt no.7 ambara yüklenecek yük

Pi'nin Yaşamı (Life of Pi) Mantık Hataları


Fantastik bir kitabı konu alması yüzünden bol 3D efektlerin kullanıldığı, denizcilikle alakalı mantık hataları içerdiğinden Life of Pi filmi detaylarını paylaşmak isterim:
Hindu bir ailenin sirk hayvanlarını amerikan sirklerine satmak için Hindistan’ın  Pondicherry kentinden Tsimtsum adlı bir yük gemisiyle yola çıkmasıyla başlıyor. Gemi yolculuğu sırasında fırtınaya yakalanıp batan gemiden sadece ailenin Pi isimli çocuğu sağ kurtuluyor. 227 gün bir filikada Richard Parker isimli bengal kaplanı ile hayatta kalma savaşı veriyor.
Fırtına sahnesi başarısız
Rüzgarı pruvadan alan gemi, bir anda (makine arızası) iskele bordasından almaya başlıyor. Yalnız bordadan aldığı dalga değil bildiğiniz çeşmeden akan su. 
Ayrıca fırtına sahnesinde dikkatli bakılacak olursa yine iskele tarafta bir sahil kreyni görülmektedir. 
Gemiler denize çıkmadan kreynlerini neta eder yani  yatay olarak sabitlerler. Filmde 10 havaya giren geminin kreynleri neta edilmemiş, dikilmiş durumda.
Ailenin sirk hayvanları doğal olarak ambarda istiflenir. Çünkü yük gemilerinde ambardan başka bir yere yük, eşya alınamaz. Ama Pi gemi alarmını duyduktan sonra yaşam mahalinde aşağı inerken karşısına zebra çıkıyor. Gemi ambarlarıyla yaşam mahali arasında hiçbir bağlantı yoktur. Daha sonra bu zebra nasıl oluyorsa köprü üstüne, sancak kırlangıca çıkıyor.
3-4 havada bile zor kontrol edebildiğimiz içi boş açık filika, filmde 10 havada kusursuz yüzüyor, batmıyor. 
Fırtına sonrası Pi, filikadan can yelekleri çıkartıyor. Gemilerde can yelekleri filikalarda istiflenmez. Her personelin kamarasında kullanıma hazır tutulur.
Filmin sahne arkası görüntüleri için aşağıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Gelgit (med cezir) nedir?

Gelgit, Ay ve güneşin etkisiyle suların sürekli yükselip alçalması olayıdır. Yer, su küreyle beraber döner. Bu dönme hareketlerinin sonucu olarak, merkezkaç kuvvet, su kürenin ekvator dolaylarında şişkin; kutup dolaylarında da basık olmasına yol açar. Dolayısıyla su kürede yerin gerçek biçimini tamamlar. Su kürenin kesiti tıpkı yer yumrusununki gibi elipseldir.
Su kürenin şeklini ay ve güneşin çekimleri etkiler. Ay ve güneşin çekimleri yüzünden su küre sürekli olarak kabarır, alçalır. Ancak, bu değişikliğin şekli ve durumu bir bölgeden diğerine farklıdır.
Gelgit olayı Ayın yer çevresindeki hareketiyle ilişkilidir. Bu hareket Ayın evreleri olarak bilinir. Ayın evreleri gelgit düzeyini etkiler.
Ay, güneş ve yer bir hizada oldukları zaman (kavuşum anı) gelgit düzeyindeki değişim en çoktur. Kavuşum anındaki gelgit düzeyi yüksek gelgit (spring tide) olarak bilinir. Yüksek gelgit durumunda hem kabarma, hem de alçalma en fazladır. Spring düzeyi yeni ay ve dolunay dan 1.5 gün sonra görülür. Hemen hemen her 15 günde bir yenilenir.
Karşıma anı, güneş ve ayın dik açı oluşturacak durumda bulunmalarıdır. Karşıma anındaki gelgit düzeyi alçak gelgit (neap tide) olarak bilinir. Neap durumunda kabarma ve çekilme en azdır. Gelgit neap durumunda iken ay ilk dördün ya da son dördün evresindedir. Dördünler yeniay ve dolunaydan yaklaşık 7,5 gün sonra görülür. Dördünleri izleyen 1,5 gün içinde de alçak gelgit olur. Alçak gelgit her 15 günde bir yenilenir.
Ayın her gün 50 dakika geç doğuşu gelgit olayında 50 dakikalık günlük ötelenmeye sebep olur.
Gelgit türleri:

- Günlük gelgit (diurnal tide)- Yarı-günlük gelgit (semi-diurnal tide)- Karışık gelgit (mixed tide)

Günlük gelgit, bir ay gününde (24 saat 50 dakika) 1 yüksek su ve 1 alçak su görülen gelgit türüdür. Gelgit düzeyi çok yüksek olmayan bu tür gelgit tropik bölge kıyılarında görülür.

Yarı-günlük gelgit, 2 yüksek su (HW, high water) ve 2 alçak sudan (LW, low water) oluşan gelgit türüdür. Kuzey Avrupa kıyıları yarı-günlük gelgitin yaygınlıkla görüldüğü yerlerdir.

Karışık gelgit, 2 yüksek su ve 2 alçak suda bütünleşen gelgit türüdür. Avustralya kıyıları, Kuzey Amerika’nın Pasifik kıyıları ve Doğu Asya kıyılarında görülür. Ardışık yüksek su ve alçak su arasındaki uyarsızlık karışık gelgitin özelliğidir.

Guinness rekorlar kitabına giren en büyük med cezir, Nova Scotia'da bulunan Minas Koyu'nda 17 metre olarak ölçülmüş. Bir günde iki kez alçak, iki kez de yüksek suyun olduğu bölgede gün içerisinde hareket eden toplam deniz suyu miktarının 28 km3 olduğu, med cezir sonucu oluşan akıntının da 8 knot'a kadar çıkabildiği söyleniyor. 8 knot sürat, şu anda türk denizcilik filosu gemilerinin ortalama sürati varsayılabilir.

Gemide Yıkıcı Politikaların Hedefi Olduğunuzu Nasıl Anlarsınız?

Psikologlar, biz insanların daha doğuştan çevremizde olup bitenleri anlama ve etkileme yönünde bir arzu taşıdığımızı ileri sürer. O yüzden, politik faaliyet gerek işyerinde gerekse herhangi bir başka alanda hayatın vazgeçilmez bir olgusudur.
Politika sözcüğü eski Yunanca’daki polis sözcüğünden gelir. Polis ise kent devleti demektir, yani farklı ve kimi zamanda karşıt çıkarlara sahip kesimlerin bulunduğu bir toplumda düzen sağlamaya yardımcı olacak bir örgütsel yapı.
Politik faaliyet, eğer olayları kendi etki alanınızdaki ortak amaçlar için yönlendirilmeye odaklanmışsa  olumludur. İnsanlar bunu yapmazsa ortak bir yönelim ortaya çıkamaz, çalışanlar ekipler halinde bölünür ve parçalanmalar yaşanır.
İşyeri politikası, ulaşmak istediğiniz şeylere ulaşmak için güç elde etmeyi ve bunu kullanmayı içerir. Bu çaba yapıcı olabileceği kadar yıkıcı da olabilir. Kişi işletmenin ya da ekibin başarısı için kaygı duyuyorsa, bu yapıcıdır; ama motivasyonu bencil ya da ahlak dışıysa veya amaçlarına ulaşmada kabul edilmez yöntemler kullanıyorsa yıkıcıdır.
Kişisel düzeyde, kendinizi amirinizin gözdesi özel bir kişi olarak görmüyorsanız, pekala işyerinizde politika yapılıyor diye şikayet edebilir ve kendinize haksızlık yapıldığını, hatta kurban edildiğinizi düşünebilirsiniz.
Politik gemilerde genellikle moral düşüktür, güven zayıftır ve açıklık söz konusu değildir. Bu koşullar altında insanlar diğerlerinin niyetlerine güven duymaz ve “biz ve onlar” şeklinde bir duygu ağır basar, söylentiler öne çıkar.
  • Çalışma ve özel yaşamlarında kendilerini güvende görmemek
  • Başkalarına kötülük yapmak
  • İnsanlarla oyun oynamaktan hoşlanmak
  • Canları sıkıldığı ve bol zamanları olduğu için
  • Yetersizlikleri ortaya çıkmasın diye insanlar gemide politika yaparlar.

Alttaki ifadelerin ne kadar çoğu çalıştığınız gemi için geçerliyse, geminiz o kadar politik demektir. Aşağıdaki listeyi kullanarak çalıştığınız gemide yıkıcı politikalara hedef olup olmadığınızı saptayabilirsiniz.
  • İnsanlar başkalarının kendileri hakkında söylediklerini ancak üçüncü kişilerden öğrenebiliyor
  • Bir şey saklamak neredeyse imkansız
  • Terfi edenler bunu en çok hak edenler olmuyor
  • Bir şey yanlış gittiğinde insanlar hemen bunu dillerine dolamaya eğilimli
  • Sık sık kapalı kapılar ardında gayri resmi toplantılar yapılıyor
  • İnsanlar mesai arkadaşlarının arkasından konuşuyor
  • İnsanlar alınan kararlardan kuşku duymaya eğilimli
  • İnsanlar diğerlerinin niyetlerinden kuşku duyuyor
  • Dedikodu çok yaygın
  • Sizin başarınızdan başkalarının kendilerine pay çıkaracağını düşünüyorsunuz
  • Başkaları için kıyak yapmaya zorlanıyorsunuz
  • İnsanlar çamur atmaya eğilimli