19 Ocak 2017 Perşembe

Sia İle Pusula Hatası Nasıl Bulunur?

Gök cisimleri genel olarak doğudan doğar, batıdan batarlar. Ancak dikkatli izlendiğinde gök cisimleri 90° doğmaz ve 270° olmadığı gözlemlenir. Bunun nedeni declination (gök cisminin ekvator çizgisinden yüksekliği) değerleri ve enlem farklılıklarıdır. 

Gök cismi ekvator üzerindeyken (declination = 0°) 90°den doğup, 270°den batacaktır. Gök cismi ekvator üzerinde değilken declination değerine göre 90°den farklı bir yönde doğar ve 270°’den farklı bir yönde batar.

Gök cisimlerinin doğuş ve batışlarında kerterizlerinin 90° ve 270° yönleri ile yaptığı açısal farklılık sia (genlik) olarak tanımlanır. Gök cisminin declination değerine göre değişir.


Gök cisimlerinin doğuş ve batışları arasında sia ile pusula kontrolüne en elverişli gök cismi güneştir. Güneş’ten gelen ışınların atmosfer girişinde 33’ kadar kırılma meydana gelir. Bu nedenle güneşin merkezi ufuk çizgisinden bir yarıçapı kadar yukarıda görüldüğünde gerçekte güneşin merkezi ufuk çizgisi üzerindedir ve bu ana hakiki doğuş denir.

Sia tabloları güneşin hakiki doğuş ve batışına göre hazırlanmıştır. Kerteriz hakiki doğuş/batış anında alınmışsa sia düzeltme açısı uygulanmaz. 

Eğer kerteriz zahiri doğuş anında alınmışsa sia düzeltme açısı uygulanır. Zira, güneş zahiri doğuştan hakiki doğuş anına gelene kadar zaman geçer ve bu sürede kerterizi değişiklik gösterir. Bulunan düzeltme değeri; Kuzey enlemde iken güneş doğuş anı için çıkartılır, güneş batış anı için elde edilen kerterize eklenir. Güney enlemde ise güneş doğuş anı için eklenir, güneş batış anı için çıkartılır.

Sia tabloları declination ve enlem değerlerine göre hesaplanmıştır. Bu nedenle sia açısını saptamak için gök cisminin declination değeri ile geminin bulunduğu konumun enlemi gerekir.

Örnek; 
29-Haziran-2012 günü 33 00 N – 030 00 E mevkiinde güneşin hakiki doğuş anında gyro ripiteri ile kerterizi 062,5 olarak saptanmıştır. Gyro hatası nedir?

Çözüm:
Gemi mevkii enlemi: 33 N
Güneş declinationı: 23 12’ N (notik almanak)
Sia tablosuna üstteki değerlerle girilir ve 62.0 değeri elde edilir. Bu değer pozisyonumuz kuzey olduğu için N, doğuş olduğu için E bulunarak N 62 E elde edilir. Bu da 360 derece taksimatında  062 dir.

Gözlemlenen kerteriz = 062.5
Hakiki kerteriz              = 062
-----------------------------------------
Gyro Hatası = 0.5 W ya da -0.5

Güneşin zahiri batış anında (güneşin merkezinin ufuk çizgisinde olduğu an) alınan kerterize sia düzeltme açısı uygulanır. (sia tablosu - sayfa 400)  

Örnek - 2:
29-Haziran-2012 günü 33 00 N – 030 00 E mevkiinde güneşin zahiri doğuş anında manyetik pusulası ile kerterizi 062.8 olarak saptanmıştır. Pusula Deviation hatası kaçtır? (variation=2 W)

Çözüm:
Gemi mevkii enlemi: 33 N
Güneş declinationı: 23 12’ N (notik almanak)
Sia tablosundan hakiki batış zamanı için sia açısı bulunur. Lat 33 ve declination 23 girilerek sia değeri 61.9 olarak bulunur. Enlemimiz kuzey olduğundan N ve güneşin doğu anı olduğundan E yani N 61.9 E, 360 taksimatında 061.9 bulunur.

Daha sonra bu hesaplanan kerterize sia düzeltme açısı uygulanır ve kerteriz zahiri batışa ayarlanır. Bunun için ekteki sia tablosu 400. Sayfada bulunan “Visible sunrise-sunset Azimuth Corrections” tablosuna lat= 33 ve declination=23 ile girilerek düzeltme değeri 0.8 olarak bulunur. Bu değer Kuzey enleminde olduğumuz ve güneşin doğuşu olduğu için güneşin hakiki doğuş anı kerterizinden çıkartılır.

061.9 – 0.8 = 061.1 güneşin zahiri doğuş anındaki hakiki kerterizidir.

Miyar pusula kerterizi= 062.8
Daha sonra miyar pusula ± deviation ± variation = hakiki kerteriz formülünden;
062.8 ± deviation - variation = 061.9
062.8 ± deviation - 2 = 061.9
deviation = 1.1 E olarak bulunur.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönderme