30 Ekim 2016 Pazar

Yıldız Bulucu (star finder 2102-D) nasıl kullanılır?

GPS (global positioning system) kullanıma girdiğinden beri önemini kaybeden astronomik mevki koyma yönteminde yapılacak hesaplarda gözlem yapılan gök cisminin tanınması gerekmektedir. Yıldız bulucu sayesinde alacakaranlık zamanında indirilen gök cisimlerinin hangi yıldız ya da gezegen olduğunu tespit ederiz.
Yıldız bulucu 1 adet yıldız kartı, 15-25-35-45-55-65-75-85 enlem dereceleri için gözlem şablonu (mavi), 1 adet (gezegen, işaretlenmemiş yıldızlar) gözlem şablonundan (kırmızı) oluşmaktadır. Kullanılması için gerekli dinamik değerleri (GHA Aries, LHA Aries, GHA gezegen, güneş ve ay) notik almanaktan GMT zaman karşılığı hesaplanır.
Yıldız Kartına, bulunduğumuz enleme en yakın enlem derecesinin gözlem şablonu takılır. 

(Bu enlem gözlem şablonu hem güney hem de kuzey yarımküre için kullanıldığından gökcisimlerinin kerterizlerinin doğru alınması için kuzey yarımküredeysek Kuzey tarafı, güney yarımküredeysek güney tarafı takılmalıdır.)

Taktığımız mavi şablondan bir adet ok yıldız kartındaki dereceleri gösterir. Bu okun hangi dereceye getireleceğini gözlem yaptığımız gün ve saat için LHA Aries değerini notik almanaktan hesap ederiz.

(Notik almanak kullanılarak GHA Aries açısı hesap edilir. Bu değere bulunduğumuz boylamı; doğuysa ekler, batıysa çıkartarak LHA Aries değerini buluruz.)

Mavi şablondan çıkan oku hesap ettiğimiz LHA Aries değerine getirerek alacakaranlık zamanından önce hangi parlak yıldızları yaklaşık kaç derece kerteriz ve yükseklikte göreceğimizi biliriz.
Kırmızı şablonu ise, kerteriz ve yüksekliği tespit edilen gök cisminin yıldız kartında bilinen bir yıldıza denk gelmemesi halinde hangi gezegen olduğunu bulmada kullanırız.
(Mavi şablonun LHA Aries değerini değiştirmeden üzerine Kırmızı şablonu takarız. Tanımlayamadığımız gök cisminin kerteriz ve yüksekliğini mavi şablonda işaretleriz. Kırmızı şablonun delik kısmını işaretlediğimiz noktaya getirerek delik kısımdan declination (ekvatordan yükseklik) kırmızıdan uzanan oktan da RA gezegen değerini buluruz. Daha sonra GHA Aries – GHA gezegen = RA gezegen, 360 – SHA Yıldız = RA yıldız formülleri kullanılarak gezegense GHA değerini, yıldızsa SHA değerini buluruz. O günkü almanak sayfasında bu declination ve GHA ya da SHA değerlerinin beraber bulunduğu gök cismini tespit ederiz. Kırmızı şablonu yerleştirirken enlemimizle aynı olmasına dikkat etmeliyiz)
Örnekle açıklamak gerekirse:

19-Aralık-2009 tarihi 1520 GMT de görebileceğimiz yıldızların kerteriz ve yüksekliklerini hesaplayınız.
202° kerteriz ve 30,5° derece yüksekliğinde tespit edilen gök cisminin ne olduğunu bulunuz.
Pozisyonunuz: 42 10,0 N – 028 00,0 E
Öncelikle 19 Aralık 2009 tarihi 1520 GMT zamanı için GHA Aries zamanını hesaplarız.

15-> 313° 20,7
20’->    6° 39,3
GHA Aries 1520GMT = 313° 20,7 + 6° 39,3 = 320° 
Boylamımız doğu olduğu için LHA Aries değerini bulmak için üstte bulduğumuz GHA Aries değerine boylamımızı ekleriz:
LHA Aries = 320° + 28° = 348°

Enlemimiz Kuzey olduğu için yıldız kartımızın N (kuzey) kısmına en yakın enlem değeri 45° olan mavi gözlem şablonunu takarız. Okunu bulduğumuz LHA Aries değeri olan 348° ye getiririz. Mavi taralı alan içinde olan tüm yıldızları görebiliriz. Ama örneğin bunun dışında kalan Sirius yıldızını bulunduğumuz konumdan göremeyiz. “+” işareti bizim olduğumuz konumu, N ise kuzeyi göstermektedir. Örneğin Vega yıldızının yüksekliği (şekle bakınız) 40°, kerterizinin ise 290° olduğunu kolayca görebiliriz.

Sorulan 202° kerteriz ve 30,5° yüksekliği mavi kartta şekildeki gibi işaretleriz.

Üzerine kırmızı şablonu şekildeki gibi yerleştiririz.
Declination değerinin yaklaşık 14° S (güney) olduğunu şekilden görebiliriz. Ve bu durumda kırmızı okun gösterdiği 328° (RA gezegen değeri) okuruz.
Üstte daha önce anlatılan GHA Aries – GHA gezegen = RA gezegen formülünü kullanarak “GHA  gezegen” değerini buluruz.
GHA Aries (hesapladığımız değer) = 320°
RA Gezegen (kırmızı şablon okun gösterdiği değer) = 328°
320° – 328° = 352° (işlem 360 modunda yapılır)
GHA Gezegen = 352° olduğunu buluruz.
Declination değerini de yaklaşık 14° S (güney) olarak bulmuştuk.
Bahsedilen kerteriz ve yükseklikteki gök cisminin değerlerine almanakta en yakınının JUPITER gezegeni olduğu bulunur.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder