23 Mayıs 2016 Pazartesi

Denizde Terk Edilmiş Geminin Sahibi Kim Olur?

Denizde bulunan sahipsiz geminin hukuki durumu, özellikle mülkiyetinin kime ait olacağı konusunda en yaygın inanış, denizde bulunan sahibi tespit edilemeyen geminin bulana ait olacağıdır. Bu konuya biraz teknik, mevzuat hükümleri doğrultusunda yaklaştığımızda, net bir hükme rastlamamakla birlikte Türk Ticaret Kanunu ve Türk Medeni Kanunu hükümleri birlikte değerlendirildiğinde açıklık kazandığını görmekteyiz. 
Türk hukuk sisteminde mülkiyetin kazanılması eşyanın taşınır ya da taşınmaz eşya olmasına göre farklılık gösterir. Bu sebeple öncelikle bir eşya olan gemiyi taşınır eşya mı, yoksa taşınmaz eşya kategorisine mi koymalıyız bu durumu açıklayalım. 
Taşınır eşya, özüne zarar verilmeden, kendi kuvveti veya başka bir kuvvetle bir yerden başka bir yere nakledilebilen ve maddi varlığı olan şeylerdir. Tanımda belirtilen özelliklere sahip olabilmekle beraber gemi, gemi siciline kayıtlı ise taşınmaz mal niteliğinde olup, mülkiyet hakları bakımından taşınmaz mülkiyetine ilişkin hükümlere tabidir. TTK 844. maddesi uyarınca 18 gros tonilatoda ve daha büyük her ticaret gemisinin maliki gemisini gemi siciline tescil ettirmeye mecburdur. 
Gemi siciline kayıtlı gemilerin ihrazı (sahiplenilmesi) TTK’ nda düzenlenmiştir. TTK 874. maddesinin ikici fıkrasında; Sahipsiz bir geminin ihraz hakkının münhasıran devlete ait olduğu belirtilmiştir. 
Sicile kayıtlı olmayan gemiler ise menkul eşya niteliğinde olduğundan, söz konusu eşyanın ihrazı için Türk Medeni Kanunu’nun sahipsiz menkul eşyanın sahiplenmek sureti ile mülkiyetinin iktisabı hükümleri tatbik olunur. 
TMK 767. maddesinde sahiplenme başlığı altında yapılan düzenlemede; sahipsiz bir taşınır malın maliki olmak iradesi ile zilyetliğine geçiren kimse onun maliki olur. Ancak sahipsiz bir eşyayı bulan kişinin onun mülkiyetini kazanabilmesi için öncelikle aşağıdaki koşulların gerçekleşmesi gerekmektedir: 
1- Öncelikle; kaybedilmiş bir şeyi bulan kimse, malın sahibine, sahibini bilmiyorsa kolluk kuvvetlerine, köylerde muhtara bildirmek veya araştırma yapmak ve gerektiğinde ilân etmek zorundadır.Bulunan şey önemli ölçüde değerli ise, her hâlde kolluk kuvvetlerine veya muhtara bildirmek gerekir.Oturulan bir evde veya işyerinde ya da kamu hizmeti görülen yerde bir şey bulan kimse, bunu o yer sahibine veya kiracıya ya da kamu hizmeti görülen yerde denetim ve gözetim ile görevli olanlara teslim etmek zorundadır. (M.769)
2- Bulunan şeyin özenle korunması gerekir. Korunması aşırı gideri gerektirir veya çabuk bozulabilir bir nitelik taşır ya da kolluk kuvvetleri veya kamu kurumu tarafından bir yıldan fazla saklanmış olursa, bulunan şey satılabilir. Satış, gerektiğinde önceden ilân edilerek açık artırma yoluyla yapılır. Satış bedeli, bulunan şeyin yerine geçer. (m.770) 
3- Bulunan şeyin maliki, ilân veya kolluk kuvvetlerine ya da muhtara bildirme tarihinden başlayarak beş yıl içinde ortaya çıkmazsa; bulan kimse, yükümlülüklerini yerine getirmiş olmak koşuluyla o şeyin mülkiyetini kazanır.Bulunan şey malikine geri verilirse, bulan kimse yaptığı giderlerin ödenmesini ve uygun bir ödül verilmesini isteyebilir.Kaybedilmiş şey oturulan bir evde veya işyerinde ya da kamu hizmeti görülen yerde bulunmuşsa; o yerin sahibi, kiracı veya kurum, o şeyi bulan sayılır. Ancak bunlar ödül isteyemezler. 
Sonuç olarak; yaygın olan inanışın aksine sahipsiz geminin mülkiyetinin kazanılması yukarıda sözü geçen ilgili kanunlarca belirlenmiş olup; bu aşamalardan geçmedikçe sahipsiz gemiyi bulan kişi mülkiyet hakkı iddia edemez.

2 yorum:

  1. KArdeşim muhtemelen uluslararası deniz hukuku konusunda fazla bir bilgiye sahip değilsin.Yabancı bandıralı bir gemi eğer ki deniz ortsasında terk edilmiş ise doğaya vereceği zararı minimize etmek için o gemiyi bulupta kurtaran kişi gemiyi sahipleniyor. Türk bandıralı gemiler için deniğiniz şey böyle olsada bir türk gemisi türk suları dışında bir terk edilsin bakayım. Ona el koyuyorlar mı koymuyorlar mı? bunları iyi araştırıp öyle yazmak lazım.Saygılar.

    YanıtlaSil
  2. uluslararası sularda bulunursa ne oluyor prosedür nasıl işliyor tam bi bilgisi olan var mı

    YanıtlaSil